Chiến tranh không chỉ diễn ra trên mặt trận vật lý mà còn trong không gian số. EU vừa ra đòn trừng phạt quyết liệt nhắm vào hai mạng lưới truyền thông được cáo buộc phục vụ cho máy tuyên truyền Kremlin. Các biện pháp này nhắm vào Euromore - một cơ quan truyền thông mà các quan chức EU cho rằng đang khuếch đại các luận điệu của Kremlin, cùng với Quỹ Hỗ trợ và Bảo vệ Quyền của Đồng bào Sống ở Nước ngoài (Pravfond) - một tổ chức được Moscow tài trợ.

Euromore và Pravfond: Hai mắt xích trong cỗ máy tuyên truyền

Euromore không phải cái tên xa lạ trong giới quan sát an ninh mạng quốc tế. Cơ quan truyền thông này được các chuyên gia EU xác định là một trong những kênh chính thức khuếch đại các thông điệp phù hợp với lợi ích của Nga. Chúng tôi cho rằng việc EU quyết định trừng phạt Euromore cho thấy mức độ nghiêm trọng của hoạt động thông tin sai lệch mà tổ chức này thực hiện.

Pravfond - tên đầy đủ là Foundation for the Support and Protection of the Rights of Compatriots Living Abroad - là một tổ chức phi lợi nhuận được Moscow tài trợ trực tiếp. Theo cáo buộc của EU, Pravfond không chỉ đơn thuần là tổ chức bảo vệ quyền lợi kiều bào mà còn là công cụ truyền bá tuyên truyền phù hợp với chính sách đối ngoại của Nga. Điều này thể hiện rõ chiến lược "soft power" tinh vi của Moscow trong việc tác động đến dư luận quốc tế.

Chiến thuật thông tin lai ghép trong thời đại số

Hybrid warfare (chiến tranh lai ghép) đã trở thành thuật ngữ quen thuộc trong lĩnh vực an ninh quốc gia. Hai tổ chức bị EU trừng phạt đại diện cho một phần của chiến thuật này - sử dụng thông tin như vũ khí để tác động đến nhận thức và quyết định của công chúng. Khác với tấn công mạng truyền thống nhắm vào hạ tầng kỹ thuật, information warfare (chiến tranh thông tin) tập trung vào việc thao túng tâm lý và nhận thức của con người.

Các chuyên gia an ninh mạng quốc tế đánh giá rằng Nga đã phát triển một hệ thống tuyên truyền có tổ chức, sử dụng nhiều lớp trung gian để che giấu nguồn gốc thông tin. Euromore và Pravfond chỉ là hai trong số hàng trăm tổ chức tương tự hoạt động trên khắp thế giới. Theo đánh giá của chúng tôi, việc EU quyết định "điểm mặt chỉ tên" hai tổ chức này menandai bước ngoặt quan trọng trong cách tiếp cận chống thông tin sai lệch.

Tác động sâu rộng đến hệ sinh thái thông tin toàn cầu

Quyết định trừng phạt của EU không chỉ ảnh hưởng đến hai tổ chức cụ thể mà còn gửi thông điệp mạnh mẽ đến toàn bộ hệ sinh thái truyền thông quốc tế. Các biện pháp trừng phạt thường bao gồm đóng băng tài sản, cấm giao dịch với các tổ chức tài chính EU, và hạn chế hoạt động trên lãnh thổ các nước thành viên. Điều này có nghĩa Euromore và Pravfond sẽ gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc duy trì hoạt động tại châu Âu.

Tại Việt Nam, Cục An toàn thông tin (Bộ TT&TT) cũng đã nhiều lần cảnh báo về nguy cơ thông tin sai lệch từ các nguồn nước ngoài. Theo thống kê của cơ quan này, năm 2023 có hơn 15.000 trường hợp thông tin sai lệch được phát hiện và xử lý trên không gian mạng Việt Nam. Chúng tôi đánh giá rằng kinh nghiệm của EU trong việc xử lý các mạng lưới tuyên truyền có thể là bài học quý giá cho Việt Nam.

Bảo vệ bản thân trước thông tin sai lệch

Người dùng mạng Việt Nam cần trang bị kỹ năng digital literacy (hiểu biết số) để nhận diện thông tin đáng tin cậy. Bước đầu tiên là luôn kiểm tra nguồn gốc thông tin trước khi chia sẻ. Hãy tìm hiểu ai là tác giả, tổ chức nào đứng sau website, và thông tin có được xác thực từ nhiều nguồn độc lập khác không. Cross-verification (kiểm chứng chéo) là phương pháp hiệu quả nhất để phân biệt tin thật và tin giả.

Doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực truyền thông và công nghệ nên xây dựng chính sách rõ ràng về việc kiểm duyệt nội dung và xử lý thông tin sai lệch. Đầu tư vào các công cụ fact-checking (kiểm tra sự thật) tự động và đào tạo nhân viên nhận diện các dấu hiệu của thông tin được tài trợ bởi các thế lực nước ngoài. Theo khuyến nghị của chúng tôi, mọi tổ chức nên có quy trình báo cáo ngay đến cơ quan chức năng khi phát hiện các chiến dịch thông tin có dấu hiệu bất thường.